¡Janiw plástico envoltura ukham juk’amp apnaqañakiti, jan wali, jan walt’ayiriwa ukat inas cáncer usunïchispa!

Aug 20, 2025

Mä yatiyaw jaytañamawa .

Ukampis plástico envolturajj jan sum apnaqatäspa ukhajja, jaqenakan kʼumaräñapatakejj walja jan walinakaw utjaspa. Amuyt’añataki, janiw taqpach plástico envolturax junt’uchatäkaspati, ukat yaqhipanakax sustancias tóxicas ukat jan walinak lurapxaspa, carcinógenos ukanakas utjaspa, kunapachatix junt’uchatäki ukhaxa. Ukhamajj ¿kunjamatsa plástico envolturajj juntʼuchasispati janicha uk yatiyasma? Ukat ¿kunjamatsa plástico envoltura chiqap ajlliñama? Aka qillqatanx taqi ukanak qhanañcht’i.

1

Plástico envoltura ukaxa sapa kutiwa manq’a manq’añatakixa apnaqapxi .

¿Kuna kasta plásticos ukanakax utji?

 

 

Plástico envoltura ukax llamp’u ukat qhana uñstaspawa, ukampis materiales ukax mayj mayjawa. Ukax aka plástico materiales ukanakat luratawa:

Polietileno (PE) ukaxa mä juk’a pachanakwa lurasi.Akax mä material de envoltura de plástico ukat juk’amp apnaqatawa, ukax seguridad ukat juk’a qullqikiw apnaqasi. Ukhamaraki, polietileno ukaxa suma samaña churaraki, ukampirusa t’aqhisiwa mä juk’a jan wali estabilidad térmica ukhamaraki resistencia estiramiento.

Cloruro de polivinilo (PVC) ukaxa: 1.1.Nayraqata plástico envoltura ukaxa jilpachaxa material PVC ukampi luratawa. Aka kasta plástico envoltura ukaxa wali transparencia ukhamaraki suma ductilidad ukaniwa, ukampisa plastificantes ukanakaxa utjaspawa, seguridad ukaxa wali sumawa, juk’ampi jach’a temperaturas ukanxa jan ukaxa kunapachatixa manq’a aceites ukanakampi chikt’ata.

2

Plástico envoltura ukaxa sapa kutiwa manq’a manq’añatakixa apnaqapxi .

Cloruro de Poliviniloideno (PVDC) ukaxa mä juk’a pachanakwa lurasi.Aka kasta plástico envoltura ukaxa aski propiedades barreras ukanaka churaraki, ukampisa uka apnaqawixa mä juk’akiwa kunatixa wali qullqita ukhamaraki pachamamaru yanqhachañataki.

Yaqha materiales biodegradables ukanaka .: Pachamaman juk’amp amuyt’atapatxa, yaqhip plásticos ukanakax bio-basado jan ukax biodegradables materiales ukanakamp chikancht’asiñ qalltasipki, kunjamatix ácido poliláctico (PLA) ukar uñt’ayasipki ukhama.

Kunjamas calorífico ukat jan-Plastico calentable ukanakat yaqhachañaxa?

 

 

Utan plástico wrap ukamp llawuntat manqʼa juntʼuchatäki ukhajja, ¿uka plástico llawuntat manqhar uchañajj wakisispati ukat juntʼuchañas wakisispati? Aka uñakipäwinakat uñakipt’apxasmawa:

(1) Polietileno (PE) ukax mä juk’a pachanakanwa.: Akax mä común plástico envoltura ukax qhathunakan utji. Aka materialat lurat plástico envoltura ukax aksa tuqinx microondas calentamiento ukatakiw apnaqasispa. Ukampisa, kunapachatï jaya tiempo ukat 110 grados ukhajj jukʼamp juntʼüki ukhajja, ukajj chʼamaktʼani. Ukhamarusa, janiwa manq’axa aka kasta plástico envoltura microondas ukana jaya pacha uchañakiti, jan ukaxa ultra-alto temperatura ukana junt’uchaña.

(2) Cloruro de polivinilo (PVC): Ukaxa mä juk’a pachanakwa lurasi.Aka materialat lurat plástico envoltura ukax plastificantes ukaniwa ukat inas jan wali sustancias ukanakax jach’a temperaturas ukan mistuychispa. Ukax janiw junt’uchañatakix askïkiti.

(3) Cloruro de Poliviniloideno (PVDC): Ukax mä juk’a pachanakanwa.Uka kasta materialat lurat plástico envoltura ukax suma rendimiento ukaniwa ukat 140 grados ukat 180 grados ukharuw jach’a temperaturas ukar saykataspa . Ukax junt’uchañatakix apnaqasispawa, ukampis janiw mä jach’a -Temperatura horno ukan junt’uchañax wakiskiti.

Ukhamaraki, etiqueta jan ukax embalaje ukan yatichäwinakap uñakipt’araksnawa. Yaqhip lurayirinakax plástico envoltura envasado ukanx uñacht’ayapxiwa, ukax calentamiento ukatakix apnaqasispawa. Uka plástico envoltura ukaxa mä canal regular ukata alasita ukatxa embalaje ukaxa qhana qhanancharaki ukaxa microondas calentamiento ukatakixa apnaqatarakiwa, ukhamarusa aka envoltura de plástico ukaxa taqpachanxa seguro ukhamawa.

¿Plastificantes carcinógenas ukanakax plástico ukanx utjiti?

 

 

Kunapachatï jaqinakax plástico envoltura tuqit amuytʼapxi ukhaxa, cancerígeno plastificantes ukanakat amuytʼapxaspa. PVC plástico envoltura ukax plastificante dehp ukampiw mä juk’a riesgo uñstayi, yaqha kasta plástico envoltura ukax janiw mä jach’a riesgo uñstaykiti.

Ftalatos (PAES) ukaxa mä término general ukhamawa mä clase de químicos plastificantes ukanakataki. Aka familia de guisantes ukanxa, di(2-etilhexil) ftalato (DEHP) ukaxa mä compuesto común ukhamawa cloruro de polivinilo (PVC) uka lurañataki, kunjamatixa qullaña yänaka, anatt’añanaka, ukhamaraki envases ukanaka.

DEHP ukax calefacción ukanx yaqha chiqar sarxaspawa, jaqinakarux k’umaräñ tuqit jan walt’ayaspawa. Ukax cuerpon sistema de hormonal ukarux jark’aspawa, endocrino ukarux jan walt’ayaspawa, ukat defectos de nacimiento jan ukax yaqha reproductiva jan walt’awinakaruw puriyaspa. Ukampirusa, concentraciones de dehp ukaxa jaqinakaru sapa uru uñacht’ayata ukaxa típicamente wali jisk’akiwa niveles ukaxa uka k’umara jakaña jan walt’awinaka utjayaspa. Ukhamaraki, jichha yatxatawinakax uñacht’ayiwa, DEHA ukax uywanakan wawanïñapataki ukhamarak nayrar sartañapatakix kuna jan walt’awinakas utjaspa ukax mä juk’akiwa. Jilapacha aka yatxatawixa lurasiwa concentraciones ukanxa wali jach’akiwa niveles de exposición ukanakatxa sapa uru jakawinxa. Ukhamasti, kunapachatix DEHP apnaqañax wakiskir mayiwinakar phuqhki ukat amuyt’k ukhax janiw sinti llakisiñax wakiskiti. Kunatix uñjañax wakiski ukax taqiniw plástico envoltura ukanak canales formales ukanakamp alasipxañapa ukat janiw jan calificados ukanak alañakiti kunatix jisk’a ganancias ukanakax qullqi munañaw utji.

Ukhamaraki, wali askiwa arst’añataki, aka DEHP uka jan walt’awi toxicidad uka askichañataki, jaqinakaxa kunaymana alternativas ukanaka lurapxarakiwa, kunjamatixa dibutil ftalato (DBP) ukhamaraki bencilo butilo ftalato (BBP). Uka alternativanakax yaqhip jan walt’äwinakax utjakchisa, ukax mä juk’a seguro ukhamawa. Jumatix k’umaräñ tuqit jan walt’awinakat llakista ukhax PVC plástico envoltura ukax DEHP ukampiw utji, ukax juk’amp seguro alternativas ukanakaruw ajllisispa.

3

Plástico envoltura ukan plastificantes ukanakax jasakiw altu ukar mantapxaspa-FAT Foods .

? ¿Manqʼatjja, uka likʼinakajj plásticot lurat envolturap chʼiyjatäniti?

 

 

Yaqhip jaqinakax kunatsa awisax walja aceitex plástico wrap ukan patxat mistuni ukxat yatxatañ munapxi. ¿Manqʼa manqʼan likʼipajj plástico llawintat uñjatätap laykuti? Chiqansa, janiw ukhamäkiti. Uka plástico ukaxa mä material polímero satawa, ukaxa moléculas de etileno polimerizado ukanakampiwa lurataraki. Aka moléculas de materiales polímeros ukanaka taypinxa ch’usawjanakawa utji, ukatxa manq’añanakanxa “eléctrica moléculas” ukanakaxa uka ch’uqitxa pasaspawa, ukatxa aceite ukanaka apsuñawa. HDPE plástico wrap ukan ch’akhanakapax jisk’akiwa, ukhamax janiw aceite apsuñax jasakikiti; LDPE ukan ch’akhanakapax wali jach’awa, ukhamax aceitex jank’akiw mistu.

Ukhamaraki, kunatsa guantempi cangrejo manq’añaxa, amparanakamaxa wali ch’amampiwa ch’allt’asipxani.

4

Ukhamaraki, guantes desechables ukampi manq’añaxa cangrejo .

 

Yaqhip cibernautanakax jiskt’asipxaspawa, kunats jisk’a-Densidad polietileno jan uma-permeable? Jisk’a-Densidad polietileno plástico envoltura ukaxa wali hidrofóbico ukhamawa. Líquido umaxa janiwa moléculas ukanaka taypina poros pirqanakaxa q’umachañapakiti, ukaxa mä flujo continuo jark’aqañataki ukhamaraki umaxa forma líquida ukana pasañapataki (vapor de agua ukaxa pasaspawa).

Uka plástico envoltura manqʼa phaytʼañatakejj aceitejj fuga uchatäki uk uñjäta ukhajja, ¿wali manqʼa manqʼasmati? Uka efectos de temperatura ukaxa jani uñjatäkani ukhaxa, aceite ukaxa plástico envoltura ukata mistuñapawa ukatxa janiwa ch’amañchañapakiti. "Líquido plástico envoltura" manq'añax janiw wakiskiti.

Iwxt’awinaka ukhamaraki jark’aqawinaka plástico envoltura ajlliñatakisa ukhamaraki apnaqañatakisa .

 

 

(1) Uka material tuqit uñakiptʼañamawa:

Polietileno (PE): Jilapachaxa mä juk’a jani kuna usunakampi ajlliñawa ukatxa sapa uru apnaqañatakixa wali askiwa.

Cloruro de polivinilo (PVC): ukaxa plastificantes ukanakampiwa luratarakispa ukatxa manq’a phayt’añataki jani apnaqañatakixa wali askiwa.

Cloruro de poliviniloideno (PVDC): juk’ampi suma propiedades barreras ukaniwa, ukampisa juk’ampi jila chaniniwa ukatxa impactos ambientales ukanakampiwa amuyt’aña wakisi.

(2) Uka producto ukan etiquetap uñakipt’aña:Uñakipt’aña uka envases ukaxa manq’a seguridad uka chimpuniwa ukatxa microondas sata uñt’atawa.

3) Transparencia ukat lipʼkatasiña:Mä suma plástico envoltura ukaxa suma qhananchañapawa ukhamaraki aski lip’ichimpi ukhamata jasaki manq’a phukhuru ch’allt’añataki.

4) Jachʼa temperatura apnaqaña: .Paquete instrucciones ukarjam phuqañamawa, juk’ampirusa, uka producto ukarux junt’uchasispati janicha uka tuqita. Janiwa plástico envoltura apnaqañakiti ukaxa janiwa walikiti junt’uchañataki jach’a temperaturanakanxa, kunjamatixa microondas ukanxa.

(5) Janiwa directo contacto alto-FAT Foods:Yaqhipa kasta plástico envoltura "celete" kunapachatixa altu-lik’i manq’anakampi chikt’ata ukatxa inasa químicos ukanaka mistuyaspa.

(6) Ukhamaraki, jilpachax plásticos ukanakax PE ukamp luratawa. Ukampirus janiw taqpach plástico envolturas ukanakax PE ukamp chimpuntatäkiti, jach’a- polietileno densidad (HDPE), jan ukax jisk’a- polietileno densidad (LDPE) ukax manq’a phayt’añatakiw apnaqasispa.Wali askiw amuyañaxa, jupanakax "manq’añanaka- manq’añ tuqit licencia" jan ukax "qs" uka arunakax manq’añanak katxaruñatakiw apnaqapxañapa. Basuratak plástico bolsas comunes ukanakax PE ukamp luratarakiwa, ukhamax ¡janiw manq’añanak katxaruñatakix apnaqañamäkiti!Jilapachaxa, plástico envolturas ukaxa janiwa manq’a phayt’añatakixa apnaqatäkaspati, ukaxa walja kutiwa sinti plastificantes ukanakampi ukatxa jan wali sustancias ukanakampiwa dehp.

Aka pata tuqinxa, plástico envoltura uka tuqita yatiñanakaxa wali wakiskiripuniwa. Plástico envoltura ajlliñaxa, kuna kasta materialarusa ukat kuna jan waltʼäwinakas utji uka tuqit sum amuytʼañaw wakisi, ukhamatwa jan wali químicos ukanakax utjki uka yänak ajlliñax wakisi. Uka apnaqañanxa, seguridad tuqit kamachinakarjam phuqañamawa, jukʼampisa juntʼuchañ tuqit yatichäwinakarjam phuqañamawa. Uka pachparakiwa, factores ambientales ukanaka amuyt’aña ukhamaraki reutilizables jan ukaxa biodegradables ukanaka ajlliñaxa pachamamaru jan walt’ayaña jisk’achaspawa. Uka puntonak phuqasaxa, manq’añanakaman jan kuna jan walt’äwinakax utjañapatakiw yanapt’asma, ukampirus k’umaräñamataki ukhamarak pachamamaru jan walt’ayaspa.

Jiskt’awinaka apayanipxam .